PFAS is een term die je steeds vaker tegenkomt. Misschien zag je het op een verpakking van een koekenpan, hoorde je erover in het nieuws of las je dat bepaalde producten tegenwoordig PFAS-vrij zijn. Toch is voor veel mensen nog onduidelijk wat PFAS precies is en waarom er zoveel aandacht voor bestaat.

PFAS is geen enkele stof, maar een grote groep door de mens gemaakte chemicaliën die tientallen jaren lang in duizenden producten zijn gebruikt. Dankzij hun water-, vet- en vuilafstotende eigenschappen waren ze bijzonder populair in de industrie. Inmiddels weten we dat veel van deze stoffen nauwelijks afbreken en zich kunnen ophopen in het milieu en in levende organismen.

In dit artikel lees je wat PFAS is, waarom deze stoffen zo bijzonder zijn, waar je ermee in aanraking komt, welke mogelijke gevolgen langdurige blootstelling kan hebben en hoe je bewust kunt kiezen voor PFAS-vrije alternatieven.

---

PFAS-vrije producten

Ben je op zoek naar producten zonder PFAS? Bekijk dan ook onze uitgebreide koopgidsen:

• Beste PFAS-vrije koekenpannen
• Beste PFAS-vrije wokpannen
• Beste PFAS-vrije hapjespannen
• Beste PFAS-vrije braadpannen
• Beste PFAS-vrije pannensets
• Beste PFAS-vrije airfryers
• Beste PFAS-vrije waterkokers
• Beste PFAS-vrije keukengerei

Twijfel je welk materiaal het beste bij je past? Lees dan ook:

• RVS pannen zonder PFAS
• Keramische pannen zonder PFAS
• Gietijzeren pannen zonder PFAS
• Stalen pannen zonder PFAS

---

Wat betekent PFAS?

PFAS staat voor per- en polyfluoralkylstoffen. Het is een verzamelnaam voor duizenden synthetische chemische stoffen die sinds de jaren veertig worden geproduceerd. Afhankelijk van de gehanteerde definitie gaat het om meer dan 10.000 verschillende verbindingen.

Bekende voorbeelden zijn onder andere:

• PFOS
• PFOA
• PTFE (Teflon)
• GenX
• PFHxS

Al deze stoffen bevatten een zeer sterke verbinding tussen koolstof- en fluoratomen. Juist die verbinding maakt PFAS zo bijzonder: de stoffen zijn bestand tegen hitte, water, vet, chemicaliën en slijtage.

Wil je weten wat een fabrikant precies bedoelt wanneer een product als PFAS-vrij wordt verkocht? Lees dan ook Wat betekent PFAS-vrij?.

---

Waarom worden PFAS ‘forever chemicals’ genoemd?

PFAS wordt wereldwijd vaak aangeduid als forever chemicals, oftewel eeuwige chemicaliën.

De reden is eenvoudig: deze stoffen breken in de natuur nauwelijks af. Waar veel andere chemische verbindingen na verloop van tijd verdwijnen door zonlicht of bacteriën, blijven PFAS jarenlang aanwezig.

Daardoor hopen ze zich langzaam op in:

• bodem;
• rivieren;
• meren;
• grondwater;
• planten;
• dieren;
• mensen.

Zelfs op afgelegen locaties, zoals poolgebieden, zijn inmiddels meetbare hoeveelheden PFAS aangetroffen.

---

Waarom werd PFAS zoveel gebruikt?

De eigenschappen van PFAS maakten de stoffen jarenlang bijzonder aantrekkelijk voor fabrikanten.

PFAS is namelijk:

• waterafstotend;
• vetafstotend;
• vuilafstotend;
• hittebestendig;
• chemisch zeer stabiel;
• slijtvast.

Daardoor werd PFAS verwerkt in duizenden consumentenproducten en industriële toepassingen.

Voorbeelden zijn:

• antiaanbaklagen;
• voedselverpakkingen;
• regenkleding;
• outdooruitrusting;
• cosmetica;
• tandpasta;
• schoonmaakmiddelen;
• medische toepassingen;
• industriële coatings.

Juist doordat PFAS zo breed werd toegepast, komen deze stoffen tegenwoordig wereldwijd voor.

---

De geschiedenis van PFAS

De geschiedenis van PFAS begint in 1938, toen chemicus Roy Plunkett tijdens onderzoek bij toeval PTFE ontdekte. Dit materiaal werd later bekend onder de merknaam Teflon.

Na de Tweede Wereldoorlog groeide het gebruik razendsnel. Vooral in de jaren vijftig en zestig verschenen steeds meer consumentenproducten met een antiaanbaklaag of waterafstotende coating.

Pas tientallen jaren later werd duidelijk dat sommige PFAS zich ophopen in het milieu en in het menselijk lichaam. Inmiddels zijn verschillende bekende stoffen, zoals PFOS en PFOA, sterk beperkt of verboden en werkt Europa aan een bredere beperking van de volledige PFAS-groep.

---

Is Teflon een PFAS?

Deze vraag zorgt regelmatig voor verwarring.

Het antwoord is ja, maar met een belangrijke nuance.

Teflon is de merknaam van PTFE, een fluorpolymeer dat behoort tot de PFAS-familie. Dat betekent dat Teflon technisch gezien een PFAS is.

Daarnaast werden vroeger stoffen zoals PFOA gebruikt tijdens het productieproces van PTFE. Tegenwoordig gebeurt dat grotendeels op een andere manier, maar de maatschappelijke discussie gaat inmiddels over de volledige PFAS-groep.

Lees hier meer over: Is Teflon een PFAS?

---

Waar zit PFAS in?

Veel mensen denken direct aan koekenpannen, maar PFAS werd jarenlang verwerkt in duizenden verschillende producten.

Je kunt PFAS onder andere tegenkomen in:

• antiaanbakpannen;
• bakpapier;
• voedselverpakkingen;
• pizzadozen;
• regenjassen;
• outdoorkleding;
• wandelschoenen;
• cosmetica;
• make-up;
• tandpasta;
• impregneersprays;
• meubels;
• tapijten.

Daarnaast komt PFAS voor in het milieu en kan het daardoor ook aanwezig zijn in voedsel en drinkwater.

Lees ook:

• Waar zit PFAS in?
• PFAS in kraanwater
• PFAS in voeding
• PFAS in cosmetica
• PFAS in make-up
• PFAS in kleding
• PFAS in regenjassen
• PFAS in tandpasta

---

Hoe komt PFAS in het milieu terecht?

PFAS komt op verschillende manieren in het milieu terecht.

Een deel ontstaat tijdens de productie van PFAS-houdende materialen. Daarnaast kunnen kleine hoeveelheden vrijkomen tijdens het gebruik of wanneer producten worden weggegooid.

Via afvalwater, industriële uitstoot en vervuilde grond verspreiden de stoffen zich vervolgens naar rivieren, landbouwgrond en grondwater.

Omdat PFAS nauwelijks afbreekt, blijven deze stoffen jarenlang circuleren.

---

Hoe krijgen mensen PFAS binnen?

Voor de meeste mensen is voeding de belangrijkste bron van blootstelling.

Daarnaast kunnen mensen PFAS binnenkrijgen via:

• drinkwater;
• stofdeeltjes;
• bepaalde consumentenproducten;
• contact met vervuilde omgevingen.

De hoeveelheid verschilt per persoon en hangt onder andere af van voeding, woonomgeving en leefstijl.

---

Is PFAS schadelijk?

Niet alle PFAS zijn even uitgebreid onderzocht en niet iedere stof heeft dezelfde eigenschappen.

Wel bestaat er brede wetenschappelijke consensus dat langdurige blootstelling aan bepaalde PFAS ongewenst is.

Volgens onder andere de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) en het RIVM kan langdurige blootstelling aan bepaalde PFAS verband houden met effecten op:

• het immuunsysteem;
• cholesterolwaarden;
• de lever;
• de ontwikkeling van ongeboren kinderen.

Daarom werken steeds meer landen aan strengere regelgeving en verdere beperking van PFAS.

---

Kun je PFAS vermijden?

PFAS volledig vermijden is vrijwel onmogelijk, omdat de stoffen inmiddels wereldwijd in het milieu voorkomen.

Wel kun je bewuste keuzes maken.

Denk bijvoorbeeld aan:

• kiezen voor PFAS-vrije pannen;
• producten zonder fluorhoudende coatings kopen;
• kiezen voor alternatieve materialen zoals RVS, gietijzer, staal of keramiek;
• kritisch kijken naar verzorgingsproducten en cosmetica.

Lees ook:

• Hoe kun je PFAS vermijden?
• Beste PFAS-vrije bakpapieren
• Beste PFAS-vrije siliconen bakmatten
• Beste PFAS-vrije keukengerei

---

Conclusie

PFAS is een verzamelnaam voor duizenden chemische stoffen die dankzij hun unieke eigenschappen jarenlang op grote schaal zijn gebruikt. Hoewel deze stoffen veel praktische voordelen bieden, blijven ze ook zeer lang aanwezig in het milieu.

Door te begrijpen wat PFAS is, waar het voorkomt en welke alternatieven beschikbaar zijn, kun je beter geïnformeerde keuzes maken. Gelukkig verschijnen er steeds meer kwalitatieve producten zonder PFAS, waardoor het eenvoudiger wordt om stap voor stap over te schakelen op veiligere alternatieven.

---

Veelgestelde vragen

Wat is PFAS?

PFAS is een verzamelnaam voor duizenden synthetische chemische stoffen met water-, vet- en vuilafstotende eigenschappen.

Waar staat PFAS voor?

PFAS staat voor per- en polyfluoralkylstoffen.

Waarom worden PFAS forever chemicals genoemd?

Omdat deze stoffen nauwelijks afbreken en daardoor jarenlang aanwezig blijven in het milieu.

Is Teflon hetzelfde als PFAS?

Teflon (PTFE) behoort tot de PFAS-groep, maar PFAS omvat duizenden verschillende stoffen.

Waar zit PFAS het meest in?

PFAS komt onder andere voor in antiaanbakpannen, voedselverpakkingen, cosmetica, regenkleding, bakpapier en diverse industriële toepassingen.

Kun je PFAS volledig vermijden?

Nee. Omdat PFAS wereldwijd voorkomt, is volledige blootstelling vrijwel onmogelijk. Wel kun je kiezen voor PFAS-vrije alternatieven.

Wat is de eenvoudigste manier om minder PFAS te gebruiken?

Voor veel huishoudens begint dat in de keuken. Door te kiezen voor PFAS-vrije pannen, bakproducten en keukengerei kun je eenvoudig overstappen op alternatieven zonder fluorhoudende coatings.

Wat is het verschil tussen PFAS, PFOS en PFOA?

PFAS is de verzamelnaam voor een grote groep stoffen. PFOS en PFOA zijn twee specifieke stoffen binnen die groep. Meer hierover lees je in Verschil tussen PFAS, PFOS, PFOA, PTFE, GenX en TFA.